प्रथमः पाठः - सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् (Class 9 Sanskrit Sharda Ch 1) | पद्यांश-धारितम् अभ्यास-प्रश्न-पत्रम् (Worksheet) उत्तर-कुंजी सहित

प्रथमः पाठः : सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्

कक्षा 9 - संस्कृत (शारदा) | पद्यांश-धारितम् अभ्यास-प्रश्न-पत्रम् (Worksheet)

📝 निर्देशः: अधोलिखितान् पद्यांशान् पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत। प्रत्येक खण्ड के उत्तरों की जाँच के लिए नीचे दिए गए 'उत्तर-कुंजी (Answer Key)' बटन पर क्लिक करें।

📌 पद्य-खण्डः - 1

"भारतीयैकतासाधकं संस्कृतम्
भारतीयत्वसम्पादकं संस्कृतम्
ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम्
सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम्॥1॥"

(क) एकपदेन उत्तरत:

1. संस्कृतं कस्याः साधकम् अस्ति?
2. ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं किम्?
3. संस्कृतं सर्वदा कस्य सन्दोहदं भवति?

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत:

1. संस्कृतभाषा भारतीयानां कृते किं सम्पादयति?
2. संस्कृतं कीदृशं प्रकाशं दर्शयति?

(ग) भाषिक-कार्यम्:

1. 'भारतीयैकतासाधकम्' अस्य विशेष्यपदं किम्?
2. 'सदा' इत्यर्थे पद्यांशे किं अव्ययपदम् प्रयुक्तम्?
3. 'समूहम्' इति पदस्य कः पर्यायः पद्यांशे समागतः?
4. 'अज्ञानान्धकारः' इति पदस्य विलोमपदम् पद्यांशात् चित्वा लिखत।

✔ पद्य-खण्डः - 1 उत्तरम्:

(क) 1. भारतीयैकतायाः, 2. संस्कृतम्, 3. आनन्दस्य
(ख) 1. संस्कृतभाषा भारतीयानां कृते भारतीयत्वं सम्पादयति।
2. संस्कृतं ज्ञानपुञ्जस्य प्रभां (प्रकाशम्) दर्शयति।
(ग) 1. संस्कृतम्, 2. सर्वदा, 3. सन्दोहः (पुञ्जः), 4. ज्ञानपुञ्जप्रभा

📌 पद्य-खण्डः - 2

"सर्वमस्तिष्कसंस्कारकं संस्कृतम्
सर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम्
सत्पथप्रेरणादायकं संस्कृतम्
सद्गुणग्रामसन्धायकं संस्कृतम्॥2॥"

(क) एकपदेन उत्तरत:

1. संस्कृतं कासां परिष्कारकम्?
2. कस्य प्रेरणादायकं संस्कृतम्?
3. संस्कृतं केषां संस्कारकम् अस्ति?

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत:

1. संस्कृतं सद्गुणानां विषये किं करोति?
2. मस्तिष्कस्य संस्कृतं किं करोति?

(ग) भाषिक-कार्यम्:

1. 'सत्पथप्रेरणादायकम्' अस्य विशेष्यपदं किम्?
2. 'सन्मार्गः' इत्यस्य कः पर्यायः पद्यांशे अस्ति?
3. 'दुर्गुणः' इति पदस्य विलोमपदं लिखत।
4. 'ग्रामः' इति पदस्य अत्र कः अर्थः प्रयुक्तः?

✔ पद्य-खण्डः - 2 उत्तरम्:

(क) 1. सर्ववाणीनाम् (सर्ववाण्याः), 2. सत्पथस्य, 3. सर्वमस्तिष्कानाम्
(ख) 1. संस्कृतं सद्गुणग्रामस्य (सद्गुणसमूहस्य) सन्धायकम् अस्ति।
2. संस्कृतं सर्वमस्तिष्कस्य संस्कारकम् अस्ति।
(ग) 1. संस्कृतम्, 2. सत्पथः, 3. सद्गुणः, 4. समूहः (राशिः)

📌 पद्य-खण्डः - 3

"विश्वबंधुत्वविस्तारकं संस्कृतम्
सर्वभूतैकताकारकं संस्कृतम्
सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्
पञ्चशीलप्रतिष्ठापकं संस्कृतम्॥3॥"

(क) एकपदेन उत्तरत:

1. कस्य विस्तारकं संस्कृतम्?
2. सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम्?
3. संस्कृतं केषां प्रतिष्ठापकम् अस्ति?

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत:

1. संस्कृतं प्राणिनां मध्ये किम् उत्पादयति?
2. संसारे सर्वत्र संस्कृतं किम् करोति?

(ग) भाषिक-कार्यम्:

1. 'सर्वतः' इति पदस्य किं व्याकरणरूपम् अस्ति?
2. 'प्राणिनाम्' इत्यर्थे पद्यांशे किं पदम् समागतम्?
3. 'अशान्तिः' इति पदस्य विलोमपदं पद्यांशात् लिखत।
4. 'सर्वभूतैकताकारकम्' अत्र विशेष्यपदं किम्?

✔ पद्य-खण्डः - 3 उत्तरम्:

(क) 1. विश्वबन्धुत्वस्य, 2. शान्तेः, 3. पञ्चशीलानाम्
(ख) 1. संस्कृतं सर्वभूतानां (सर्वेषां प्राणिनाम्) मध्ये एकताम् उत्पादयति।
2. संस्कृतं सर्वतः शान्तिसंस्थापकं भवति।
(ग) 1. अव्ययपदम्, 2. भूतानाम् (सर्वभूत), 3. शान्तिः, 4. संस्कृतम्

📌 पद्य-खण्डः - 4

"त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम्
विश्वकल्याणनिष्ठायुतं संस्कृतम्
ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्
भुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं संस्कृतम्॥4॥"

(क) एकपदेन उत्तरत:

1. कीदृशं व्रतं संस्कृतम्?
2. कयोः सम्मेलनं संस्कृतम्?
3. कस्य निष्ठायुतं संस्कृतम्?

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत:

1. संस्कृतं कयोः द्वयोः उद्वेलनं करोति?
2. विश्वकल्याणाय संस्कृतं कीदृशीं भावनां ददाति?

(ग) भाषिक-कार्यम्:

1. 'ज्ञानविज्ञानसम्मेलनम्' अस्य वाक्यस्य विशेष्यपदं किम्?
2. 'मोक्षः' इत्यस्य कः पर्यायः पद्यांशे अस्ति?
3. 'अज्ञानम्' इति पदस्य विलोमपदं लिखत।
4. 'सङ्गमः' इत्यर्थे पद्यांशे किं पदम् समागतम्?

✔ पद्य-खण्डः - 4 उत्तरम्:

(क) 1. त्यागसन्तोषसेवाव्रतम्, 2. ज्ञानविज्ञानयोः, 3. विश्वकल्याणस्य
(ख) 1. संस्कृतं भुक्तिमुक्तिद्वयोः (भोगस्य मोक्षस्य च) उद्वेलनं करोति।
2. संस्कृतं विश्वकल्याणाय निष्ठया युक्तं भावं प्रददाति।
(ग) 1. संस्कृतम्, 2. मुक्तिः, 3. ज्ञानम् (विज्ञानम्), 4. सम्मेलनम्

📌 पद्य-खण्डः - 5

"धर्मकामार्थमोक्षप्रदं संस्कृतम्
ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम्
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम्
सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्॥

शब्दलालित्यलीलावनं संस्कृतम्
चारुमाधुर्यधारागृहं संस्कृतम्
विश्वचेतश्चमत्कारकं संस्कृतम्
पूर्वजानां यशः स्मारकं संस्कृतम्॥6॥"

(क) एकपदेन उत्तरत:

1. संस्कृतं केषां यशः स्मारकम् अस्ति?
2. कस्य चेतश्चमत्कारकं संस्कृतम्?
3. संस्कृतं कस्य लीलावनम् अस्ति?

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत:

1. संस्कृतं केषां चतुर्णां पुरुषार्थानां प्रदायि अस्ति?
2. संस्कृतं कुत्र उत्कर्षं ददाति?

(ग) भाषिक-कार्यम्:

1. 'कल्याणकारि' इत्यस्य कः अर्थः/पर्यायः अस्ति?
2. 'स्मारकं संस्कृतम्' अत्र विशेष्यपदं किम्?
3. 'असुन्दरम्' इति पदस्य विलोमपदं पद्यांशे किम्?
4. 'कीर्तिम्' इत्यस्य कः समानार्थक-शब्दः अत्र समागतः?

✔ पद्य-खण्डः - 5 उत्तरम्:

(क) 1. पूर्वजानाम्, 2. विश्वचेतसः, 3. शब्दलालित्यस्य
(ख) 1. संस्कृतं धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष-इति चतुर्णां पुरुषार्थानां प्रदायकम् अस्ति।
2. संस्कृतं ऐहिक-आमुष्मिकयोः (इहलोके परलोके च) उत्कर्षं ददाति।
(ग) 1. शिवम्, 2. संस्कृतम्, 3. सुन्दरम्, 4. यशः

📖 अस्य पाठस्य सम्पूर्ण-व्याख्यां पठतु (Read Full Chapter)